Bấm huyệt chữa bí tiểu và những điều bạn chưa biết?

Bí tiểu là gì?

Bí tiểu là hiện tượng bàng quang căng đầy nước tiểu nhưng không tiểu được. Đi tiểu là một phản xạ tự nhiên nhờ sự co bóp mạnh của bàng quang kết hợp với giãn nở của cổ bàng quang dưới sự chi phối của hệ thần kinh trung ương, cùng với việc không có bất cứ dị vật nào cản trở sự lưu thông của đường tiểu.

Bí tiểu dưới góc nhìn Y học cổ truyền

Khái niệm

Theo tài liệu Đông y, bí tiểu cơ năng thường được mô tả trong chứng “long bế” hay “lung bế”. Trong đó:

• Long (lung): Nghĩa là tiểu dắt, khó khăn, nước tiểu nhỏ giọt, ít, ngắn…
• Bế: Là có cảm giác mắc đi tiểu nhưng không ra được, thường là thể cấp.

Bên cạnh đó, bệnh cảnh còn có thể xuất hiện thêm các dấu hiệu như người mệt mỏi, đau lưng, bụng dưới căng tức, đau rát niệu đạo…

Nguyên nhân

Dựa vào tình trạng người bệnh mà Đông y chia bí tiểu thành 2 nhóm thường gặp:

• Thực chứng gồm tổn thương mới và triệu chứng rầm rộ. Nguyên nhân thường do ẩm thực không hợp lý hay ngoại tà xâm phạm mà sinh thấp nhiệt (viêm, nhiễm…), ứ huyết (sỏi, chấn thương…). Tất cả những điều này đều làm trở ngại sự vận hành của khí cơ bàng quang.
• Hư chứng gồm những tổn thương lâu ngày và triệu chứng kéo dài. Thường do rối loạn chức năng của Thận khí, không ôn ấm, khí hóa được bàng quang dẫn đến rối loạn tiểu tiện. Ngoài ra, Thận âm hư sinh nội nhiệt, thiêu đốt dịch nên phần nước ở bàng quang giảm sút.

Bên cạnh đó, Đông y còn ghi nhận một số nguyên do khác như phế nhiệt, can khí uất trệ, sau mổ, sau sinh… Làm ảnh hưởng đến công năng điều hòa thủy đạo, khí uất trệ, lưu thông kém…

Bấm huyệt chữa bí tiểu có hiệu quả?

Từ xa xưa, bấm huyệt chữa bí tiểu mang đến nhiều ưu điểm và hiệu quả. Bởi chúng đáp ứng được các nguyên tắc điều trị của chứng bệnh này như:

• Điều tiết, cân bằng sự vận hành ở vùng hạ tiêu, đặc biệt là bàng quang.
• Lợi tiểu, hỗ trợ cơ vùng bàng quang co thắt thuận lợi hơn, giảm sự căng cứng…
• Trừ thấp nhiệt, thông suốt thủy đạo, điều hòa khí cơ, hành khí hoạt huyết…
• Tăng cường chức năng tạng phủ, nhất là tạng Thận và Bàng quang, ích khí, tán kết…

Những lợi ích trên cho thấy, bấm huyệt nên được ưu tiên trong điều trị rối loạn tiểu tiện.

Cách bấm huyệt chữa bí tiểu

Chỉ định, chống chỉ định

Phương pháp phù hợp với hầu hết đối tượng rối loạn tiểu tiện do cơ năng ở mọi lứa tuổi.

Ngược lại, một số trường hợp không nên áp dụng liệu pháp này như:

• Các trường hợp bí tiểu do nguyên nhân cấp tính, đột ngột, đe dọa tính mạn, cần phải giải phóng nước tiểu trong bàng quang ngay.
• Có các vết thương lở loét, vùng da không lành lặn ở vị trị bấm huyệt.
• Tình trạng người bệnh không tỉnh táo, mệt mỏi, đang say xỉn, quá đói bụng…
• Phụ nữ có thai muốn bấm huyệt chữa bí tiểu tại vùng lưng và bụng cần phải tham khảo ý kiến của người có chuyên môn kỹ càng.

Quy trình bấm huyệt điều trị bí tiểu

Lần lượt tiến hành các động tác bấm huyệt tại các vị trí:

• Trung quản: Nằm trên đường giữa bụng, từ rốn đo thẳng lên 4 thốn.
• Hạ quản: Nằm trên đường giữa bụng, từ rốn đo thẳng lên 2 thốn.
• Thiên khu (Thiên xu): Từ vị trí rốn đo sang ngang 2 bên, mỗi bên 2 thốn.
• Đại hoành: Giao điểm của đường thẳng ngang qua rốn và đường thẳng dọc qua vú 2 bên.
• Khí hải: Nằm trên đường giữa bụng, từ rốn đo thẳng xuống 1,5 thốn.
• Quan nguyên: Nằm trên đường giữa bụng, từ rốn đo thẳng xuống 3 thốn.
• Trung cực: Trên đường giữa bụng, từ rốn đo xuống 4 thốn, hoặc từ bờ trên xương mu đo lên 1 thốn.
• Khúc cốt: Nằm ngay chính giữa bờ trên xương mu, hoặc xác định dưới huyệt Trung cực 1 thốn.
• Quy lai: Từ dưới rốn 4 thốn (huyệt Trung cực), rồi đo ngang ra 2 bên, mỗi bên 2 thốn.

Ngoài ra, thầy thuốc còn có thể gia thêm các huyệt đạo như:

• Day huyệt: Đản trung, Túc tam lý, Dương lăng tuyền…
• Bổ Thận, tăng khí hóa, điều tiết bàng quang: Thái khê, Thận du, Mệnh môn, Bàng quang du, Ủy dương…
• Trừ thấp nhiệt: Âm lăng tuyền, Tam âm giao, Trung cực…

Lưu ý khi bấm huyệt chữa bí tiểu

Quan trọng là phải xem xét kỹ càng chỉ định và chống chỉ định của bấm huyệt chữa bí tiểu. Hơn nữa, trị liệu này hầu như chỉ hỗ trợ đối với các trường hợp rối loạn tiểu tiện. Đối với tình trạng nhẹ có thể được giải quyết nhanh chóng. Tuy nhiên, nếu người bệnh không cải thiện mà tình trạng ngày càng nặng thì nên suy xét kết hợp phương pháp điều trị khác như thuốc, đặt sonde tiểu, phẫu thuật…

Nếu là nguyên nhân cụ thể như viêm nhiễm, sỏi tiết niệu… bệnh nhân cần được điều trị nguyên nhân tích cực bởi các liệu pháp như thuốc kháng sinh, giảm kích thước sỏi…

Bên cạnh thực hiện bấm huyệt điều trị, người bệnh cần có thói quen và chế độ sinh hoạt nghỉ ngơi hợp lý; như uống đủ nước, tránh rượu bia, thư giãn, vận động phù hợp…

Khi thực hiện thao tác phải dựa vào đáp ứng của đối tượng. Không nên quá thô bạo hay quá nhẹ nhàng, xác định sai huyệt… Điều này vừa không mang đến lợi ích mà còn gây ra các rủi ro không mong muốn.