Men gan cao có nguy hiểm không? Cách điều trị hiệu quả

Men gan cao là gì? 

Men gan cao, hay còn gọi là tăng men gan, xảy ra khi tế bào gan bị phá hủy hàng loạt do các tác nhân như virus, rượu, thuốc, hoặc các yếu tố khác. Khi mức độ men gan trong máu tăng cao, điều này cho thấy mức độ tổn thương gan đang diễn ra nghiêm trọng. Tình trạng này thường gặp ở những người bị viêm gan, sử dụng một số loại thuốc có ảnh hưởng đến gan, hoặc người lạm dụng rượu bia.

Chỉ số men gan được xác định như sau:

• Mức độ tăng nhẹ: AST, ALT (GPT), GGT: từ 40 đến 80 UI/L.
• Mức độ tăng trung bình: AST, ALT (GPT), GGT: từ 80 đến 200 UI/L.
• Mức độ tăng cao: AST, ALT (GPT), GGT: trên 200 UI/L.

Trên thực tế, men gan cao không làm lây truyền, vì thế mọi người có thể yên tâm tiếp xúc với người bị bệnh mà không cần lo lắng về nguy cơ lây nhiễm.

Các loại men gan

Các loại men gan thường gặp gồm:

• Aminotransferase: Phản ảnh tổn thương tế bào gan. (AST: Aspartate aminotransferase hay SGOT: Glutamic-oxaloacetic transaminase ; ALT: Alanine aminotransferase hay SGPT: Glutamic-pyruvic transaminase).
• Phosphatase kiềm (ALP: Alkalin phosphatase): Phản ảnh tình trạng ứ mật.
• Gammaglutamyl transpeptidase: GGT

Nguyên nhân gây nên tình trạng men gan cao 

• Do virus: A, B, C, D và E là 5 loại virus gây viêm gan, phá hủy các tế bào gan khi xâm nhập vào cơ thể. Đặc biệt, virus viêm gan B và C còn có khả năng gây ra cả viêm gan cấp tính và mãn tính, từ đó làm tăng nguy cơ ung thư gan và xơ gan.
• Lạm dụng rượu bia: Tiêu thụ quá nhiều bia rượu dẫn đến tổn thương và suy giảm chức năng gan là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng men gan cao. Ngoài ra, các cơ quan khác như dạ dày, tim mạch, thần kinh… cũng có thể bị ảnh hưởng do uống nhiều rượu bia.  
• Dùng thuốc không hợp lý: Gan là nơi chuyển hóa hầu hết các loại thuốc giảm đau, kháng viêm, kháng lao... Tình trạng lạm dụng thuốc quá mức sẽ tạo gánh nặng lên gan, gây tổn thương lá gan, từ đó dẫn đến bệnh men gan cao. Đặc biệt, tỷ lệ viêm gan trong thời gian gần đây đang ngày càng tăng cao do các sản phẩm chức năng được nhiều người sử dụng.  
• Chế độ ăn: Một lượng độc tố và chất aflatoxin nhất định thường có mặt trong các loại thực phẩm bẩn, mốc, chứa chất bảo quản có thể gây viêm gan, tăng men gan, thậm chí là ung thư gan.
• Bệnh lý đường mật: Nhiễm trùng đường mật, sỏi đường mật và khối u đường mật…
• Do men gan không chỉ được tạo ra ở gan nên một số bệnh lý cơ quan khác cũng có thể gây men gan cao, bao gồm: Bệnh lý hô hấp, đái tháo đường, bệnh tim mạch (bệnh lý cơ tim, nhồi ấu cơ tim…) và rối loạn chuyển hóa sắt… 

Khi nào cần xét nghiệm men gan? 

Quá trình xét nghiệm chỉ số men gan giúp mỗi cá nhân chủ động kiểm soát tình trạng sức khỏe, xác định mức độ tổn thương và thực hiện theo dõi, điều trị bệnh nếu có. Bệnh nhân suy giảm chức năng gan thường có một số biểu hiện sau:

• Nước tiểu xuất hiện màu sẫm  hơn so với bình thường.

• Chướng bụng, chán ăn, phân nhạt màu.

• Cơ thể mỏi mệt, ốm yếu, tính tình cáu gắt.

• Da và mắt có dấu hiệu hoàng đản (hay còn gọi là vàng da, vàng mắt).

Tuy nhiên, những triệu chứng trên thường tương tự với nhiều bệnh lý khác.Bên cạnh đó, những bệnh lý liên quan đến gan thường ít có dấu hiệu, biểu hiện cụ thể, vì vậy xét nghiệm trên nên được tiến hành với những đối tượng có nguy cơ cao sau:

• Người thường xuyên sử dụng bia rượu.

• Người sống trong gia đình có đối tượng đã từng mắc bệnh lý liên quan đến gan.

• Đối tượng dư thừa cân nặng, đặc biệt là có kèm theo bệnh lý đái tháo đường, tăng huyết áp.

• Đối tượng đang bị tấn công bởi các nhóm virus có hại cho gan.

• Đang trong quá trình điều trị bệnh có sử dụng các nhóm thuốc gây ảnh hưởng đến chức năng gan.

Tăng men gan gây nên biến chứng gì? 

Men gan cao phản ánh tình trạng tế bào gan đang bị tổn thương, gan đang bị viêm. Nếu men gan tăng nhẹ dưới 2 lần thì người bệnh hầu như chưa có biểu hiện triệu chứng gì, nếu không đi xét nghiệm thì không thể biết được.

Ở giai đoạn này, nếu sử dụng bia rượu nhiều sẽ rất nguy hiểm vì lượng acetaldehyt là chất độc được sản sinh ra khi sử dụng bia rượu sẽ phá hủy tế bào gan rất mạnh, có thể tế bào gan bị hủy hoại hàng loạt gây viêm gan cấp, hôn mê gan, nguy hiểm đến tính mạng. Mặt khác, men gan cao nếu không được điều trị kịp thời sẽ dẫn đến viêm gan mạn tính, xơ gan, thậm chí gây ung thư gan.

Chỉ số AST và ALT trong men gan cao sẽ dự báo tuổi thọ giảm dần, tăng tỷ lệ tử vong từ 21 – 78%. Nếu chỉ số AST tăng gấp đôi thì sẽ tăng 32% nguy cơ tử vong, nếu tăng hơn gấp đôi thì nguy cơ tử vong sẽ lên đến 78%. Khi chỉ số ALT gấp đôi sẽ tăng 21% nguy cơ tử vong và khi tăng hơn gấp đôi, nguy cơ sẽ là 59%.

Cách hạ men gan hiệu quả, nhanh chóng 

Trong nhiều trường hợp thì thay đổi lối sống có thể giúp cải thiện tình trạng men gan cao mà không cần dùng thuốc.

Tăng men gan do gan nhiễm mỡ không do rượu có thể kết hợp dùng thuốc với biện pháp thay đổi lối sống, giảm cân, điều chỉnh ăn uống, hoạt động thể chất, kiểm soát đường huyết...

Lưu ý để quá trình sử dụng thuốc giảm men gan đạt hiệu quả và an toàn, người bệnh chỉ sử dụng thuốc khi được bác sĩ kê đơn. Không được tự ý mua thuốc hoặc thay đổi liều lượng.

Lạm dụng thuốc có thể dẫn tới các tác dụng phụ không mong muốn. Theo dõi sát phản ứng của cơ thể trong quá trình dùng thuốc. Nếu có biểu hiện bất thường hãy thông báo ngay với bác sĩ.

Ngoài dùng thuốc theo chỉ định, một số trường hợp cần thay đổi lối sống sẽ giúp hạ men gan hiệu quả. Dưới đây là một số phương pháp hạ men gan tại nhà.

Thực hiện dinh dưỡng lành mạnh

Lựa chọn thực phẩm hàng ngày nên lựa chọn những loại thực phẩm tươi, chưa qua chế biến và chứa các chất dinh dưỡng tốt cho sức khỏe để sử dụng, giúp thanh lọc cơ thể và là một cách hạ men gan không cần dùng thuốc, rất an toàn và hiệu quả:

Các loại rau xanh: Tốt nhất cho người bị men gan cao thường là các loại rau cải như cải xoăn, bông cải xanh, bắp cải…

Dùng các loại thực phẩm giàu chất chống oxy hóa: Các chất chống oxy hóa có tác dụng làm giảm nồng độ men gan và tối ưu hóa hoạt động của gan. Nên sử dụng các loại thực phẩm giàu chất chống oxy hóa như quả bơ, hạt dẻ, củ cải đường…

Bổ sung vitamin C: Vitamin C đóng vai trò quan trọng cho hệ miễn dịch của cơ thể, có tác dụng tăng cường sức đề kháng, giúp hạ men gan và giảm tổn thương ở gan. Bổ sung vitamin C từ các loại hoa quả như cam, quýt, chanh, bưởi, dâu tây…

Uống nhiều nước: Giúp đào thải độc tố và hạ men gan. Đi kèm với việc tập luyện thường xuyên, uống nhiều nước sẽ giúp cơ thể thúc đẩy khả năng tuần hoàn máu và trao đổi chất, điều tiết các hoạt động của gan, giúp gan đào thải độc tố tốt hơn.

Hạn chế đồ ăn nhanh: Vì chúng không chỉ chứa nhiều dầu mỡ, mà còn chứa nhiều muối, do đó không chỉ gây ảnh hưởng đến gan mà còn tác động tiêu cực đến thận.

Ngoài ra, không sử dụng rượu bia, vì gan có nhiệm vụ đào thải các loại độc tố trong cơ thể, từ các loại thức ăn nạp vào và cả từ rượu bia. Khi bạn uống rượu bia sẽ gây thêm áp lực cho gan để có thể đào thải độc tố cho cơ thể, tình trạng này diễn ra trong một thời gian dài sẽ khiến gan bị tổn thương và suy yếu.

Giữ vệ sinh môi trường sống sạch sẽ

Môi trường cũng là một yếu tố khiến gan bị tổn thương, đặc biệt là các loại khói bụi trong môi trường như khói xe, bụi bẩn, khói thuốc lá, bụi công nghiệp…

Ngủ đủ giấc

Là một cách để hạ men gan trong quá trình điều trị men gan cao. Nên ngủ đủ 8 tiếng mỗi ngày để đảm bảo sức khỏe tốt nhất, giúp gan có thời gian để nghỉ ngơi và hoạt động hiệu quả nhất.

Tập thể dục mỗi ngày

Tập luyện không chỉ giúp cải thiện sức khỏe mà còn có tác dụng rất tích cực đến chức năng gan, hỗ trợ gan thải độc, giúp hạn chế được rất nhiều bệnh lý khác, giảm cân, giảm mỡ thừa, duy trì cân nặng và ngăn ngừa béo phì dẫn đến tăng men gan. Nên duy trì thói quen tập luyện ít nhất 30 phút mỗi ngày.

Giảm cân

Béo phì cũng là một nguyên nhân dẫn tới men gan tăng cao. Vì vậy giảm cân cũng là một cách hạ men gan hiệu quả và kiểm soát men gan tốt hơn.

Chế độ dinh dưỡng dành cho người men gan cao

Thực phẩm nên ăn 

Thức ăn giàu axit folic

Axit folic là một dạng vitamin B-9 được tìm thấy trong các chất bổ sung và ở dạng tự nhiên như folate trong một số thực phẩm. Nó cần thiết cho việc sản xuất, tăng trưởng và chức năng của các tế bào hồng cầu.
Sự thiếu hụt axit folic có thể dẫn đến mức ALT cao hơn. Bạn nên ăn các thực phẩm có nhiều folate. Bao gồm:

– Các loại rau có lá, màu xanh đậm như rau bina, cải xoăn và cải bruxen

– Hạt đậu

– Đậu phộng

– Hạt hướng dương

– Các loại ngũ cốc

– Gan

Trái cây giàu vitamin C

Trái cây, rau quả giàu vitamin C có rất nhiều trong tự nhiên như cam, chanh, bưởi, kiwi, táo…có thể hỗ trợ hạ nồng độ men gan hiệu quả. Chúng cũng được biết đến với đặc tính chữa bệnh gan.

Tỏi

Sử dụng tỏi trong thực phẩm của bạn thường xuyên có thể giúp hỗ trợ sức khỏe của gan. Các chất dinh dưỡng có trong tỏi như allicin, vitamin B6, vitamin C và selen giúp thải độc tố ra khỏi cơ thể. Tỏi cũng kích thích các enzym gan hỗ trợ tiêu hóa.

Dầu oliu

Tiêu thụ dầu ô liu có thể giúp làm giảm mức độ enzym trong gan. Nó cũng giúp làm giảm sự tích tụ chất béo trong gan.

Thực phẩm giàu Omega-3

Một chế độ ăn uống giàu axit béo Omega-3 được khuyến khích để làm giảm mức men gan. Các nghiên cứu cho thấy rằng các loại cá béo như cá hồi, cá mòi, cá ngừ ngăn chặn chất béo tích tụ trong gan và do đó giữ cho mức độ enzym của nó ở mức bình thường.

Quả việt quất

Các loại quả mọng như việt quất có thể giúp bảo vệ tế bào gan khỏi bị hư hại. Chúng làm giảm tình trạng viêm gan.

Quả óc chó

Quả óc chó thành phần chứa nhiều axit béo omega-3, một chất quan trọng cho hồi phục chức năng gan. Nhiều nghiên cứu phát hiện rằng những người bị bệnh gan nhiễm mỡ ăn quả óc chó đã cải thiện các xét nghiệm chức năng gan.

Quả bơ

Bơ có nhiều chất béo lành mạnh và các hóa chất làm chậm quá trình tổn thương gan. Bơ cũng rất giàu chất xơ, tốt cho việc kiểm soát cân nặng.

Trà xanh

Các nghiên cứu chỉ ra rằng trà xanh có thể cải thiện chức năng gan. Một thử nghiệm lâm sàng vào tháng 11 năm 2013 được đăng trên Tạp chí Y học Phân tử Quốc tế đã phát hiện ra rằng uống ba tách trà xanh có hàm lượng catechin cao mỗi ngày trong 12 tuần cải thiện tình trạng viêm và mỡ gan.

Cà phê

Một nghiên cứu tháng 11 năm 2013 trên Tạp chí Gastroenterology and Hepatology đã chỉ ra lợi ích của cà phê đối với người gan nhiễm mỡ không do rượu là do các thành phần khác ngoài caffeine. Các tác giả cho biết các đặc tính bảo vệ có thể bắt nguồn từ các hợp chất chống viêm và chống oxy hóa trong cà phê. Từ đó nghiên cứu chỉ ra cafe cũng có thể bảo vệ gan và giúp gan chống lại nguy cơ mắc ung thư.

Men gan cao không nên ăn gì?

Chắc chắn có những thực phẩm bạn nên tránh hoặc hạn chế nếu mắc bệnh tăng men gan.

– Rượu bia: Đây là một trong những nguyên nhân chính gây ra bệnh gan nhiễm mỡ và các căn bệnh gan khác không tốt cho sức khỏe.

– Đồ ăn nhiều đường: Tránh xa các loại thực phẩm có đường như kẹo, bánh quy, nước ngọt và nước hoa quả do chúng làm tăng lượng chất béo tích tụ trong gan.

– Đồ chiên rán do chúng có nhiều chất béo và calo.

– Muối: Ăn quá nhiều muối có thể khiến cơ thể giữ nước dư thừa. Hãy tập thói quen hạn chế natri dưới 1.500 miligam mỗi ngày.

– Bánh mì trắng, cơm và mì ống: Có thể làm tăng lượng đường trong máu nhiều hơn ngũ cốc nguyên hạt do thiếu chất xơ.

– Thịt đỏ: Thịt đỏ như thịt bò và thịt nguội chứa nhiều chất béo bão hòa.

Một số loại thảo dược hỗ trợ hạ men gan, bảo vệ gan 

Cà gai leo

Người dân miền Trung thường sử dụng loại cây này để uống hiện nay, nó là cách giảm men gan rất hiệu quả. Cà gai leo có thể chữa các bệnh như:

• Người mắc viêm gan B
• Người bị men gan cao
• Những người uống nhiều rượu.

Cây diệp hạ châu

Cây diệp hạ châu điều trị men gan cực kì hiệu quả. Nó được sử dụng phổ biến để điều trị một số loại bệnh lý như: gan như viêm gan B, C, A; tăng men gan; gan nhiễm mỡ;…

Cách sử dụng: Diệp hạ châu giã đem cắt khúc sau đó rửa sạch và phơi khô, mỗi lần nấu nước lấy một nắm sau đó đun thật kĩ với nước và mỗi ngày uống khoảng 2 lần.

Atiso

Thông thường lá atiso được dùng để nấu canh. Theo quan niệm của Đông y thì đây là một loại cây có tác dụng chữa khá nhiều loại bệnh khác nhau trong đó có bệnh gan. Dùng atiso là cách giảm men gan, giải độc gan rất tốt.

Cách sử dụng: Bạn chỉ cần dùng atiso và hầm với xương trong các bữa ăn, đảm bảo ngon miệng và hạ men gan.

Cây khế sữa

Ở nước ta cây khế sữa được trồng không nhiều nhưng tại nhiều nơi cây này được sử dụng với tư cách là một cách hạ men gan hiệu quả.

Cách sử dụng: Đun lá cây khế sữa và uống hàng ngày.

Cây nhân trần

Được biết đến từ lâu với công dụng thanh nhiệt và giải độc cây nhân trần còn có tác dụng tăng cường chức năng gan. Nhân trần có vị đắng và tính hàn nên có thể thúc đẩy quá trình tiết dịch mật diễn ra một cách nhanh chóng hơn, bảo vệ lá gan tốt hơn cũng như ngăn chặn được tình trạng gan nhiễm mỡ.

Cách sử dụng: bạn chỉ cần đun nhân trần rồi uống hàng ngày. Nếu có thể thay nước lọc thì càng tốt.